ในพระพุทธศาสนานั้น มีวันสำคัญอันเกี่ยวเนื่องโดยตรงกับพุทธประวัติอยู่สามวัน คือวิสาขบูชา อาสาฬหบูชา และมาฆบูชาซึ่งหมายถึงการบูชาในวันเพ็ญกลางเดือนสาม มีความสำคัญอย่างมาก กล่าวคือ
เป็นวันที่ระลึกถึงเหตุการณ์ที่เกิดในคืนจันทร์เพ็ญ กลางเดือนสามตามปฏิทินจันทรคติ ตรงกับราวกลางเดือนกุมภาพันธ์ ก่อนพุทธกาล ๓๘ ปี อันเป็นวันที่พระพุทธองค์ทรงแสดงโอวาทปาฏิโมกข์ คือหัวใจพระพุทธศาสนา ประกอบไปด้วยการทำความดี ละเว้นความชั่ว ทำจิตใจให้บริสุทธิ์ แก่เหล่าภิกษุ ๑,๒๕๐ รูป ซึ่งล้วนเป็นพระอรหันตสาวกที่พระพุทธองค์ทรงบวชให้ สงฆ์เหล่านั้นมาประชุมกันเพื่อเฝ้าพระพุทธเจ้าโดยมิได้นัดหมาย
อันที่จริงก่อนหน้าที่จะมีศาสนาพุทธนั้น
ศาสนิกชนพราหมณ์จะบูชาพระนารายณ์ในวันเพ็ญกลางเดือนสามเช่นกัน โดยจะมีการสักการะต้นโพธิ์ซึ่งถือเป็นต้นไม้สัญลักษณ์ของพระนารายณ์ เมื่อพราหมณ์เหล่านั้นพากันออกบวชในพระพุทธศาสนาแล้ว จึงนำความเชื่อเหล่านี้มาประยุกต์ใช้ โดยเปลี่ยนจากการบูชาพระนารายณ์มาเป็นการบูชาพระพุทธเจ้าแทน
สันนิษฐานว่าในประเทศไทยมีเฉลิมฉลองวันมาฆบูชามาตั้งแต่สมัยสุโขทัย โดยจะมีการจุดประทีปโคมไฟ ตามถนนหนทาง บ้านเรือน วัดวา เพื่อถวายเป็นพุทธบูชา สวดมนต์ เวียนเทียน ตักบาตร ฟังธรรม รักษาศีล
ต่อมาประเพณีนี้ถูกลืมเลือน กระทั่งพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงรื้อฟื้นขึ้นใหม่ ด้วยทรงเห็นว่าเป็นวันสำคัญอันยิ่งใหญ่ที่ควรระลึกถึง
ปัจจุบันมีการพยายามรณรงค์ให้ถือว่าวันมาฆบูชาเป็นวันแห่งความรัก โดยหมายเอาว่า พระพุทธองค์แสดงโอวาทปาฏิโมกข์หรือหัวใจพระพุทธศาสนาขึ้นในวันนี้ ด้วยพระราชหฤทัยเมตตาสัตว์โลก ประสงค์ให้ศาสนิกชนพบสุข
ในวันนี้ประชาชนต่างพากันทำบุญตักบาตร รักษาศีล ฟังธรรม ในเวลาค่ำวัดทุกวัดจะมีการจัดกิจกรรมเวียนเทียนเพื่อน้อมรำลึกถึงพระพุทธคุณ พระธรรมคุณ พระสังฆคุณ  เพื่อเป็นสิริมงคลกับตัวเอง